یادگیری

فرهنگ‌نامهٔ اسلامی

توضیح ساده برای واژه‌های عربی‌ای که در اسلام با آن‌ها روبه‌رو می‌شوید، از اذان تا زکات.

جست‌وجوی اصطلاح‌ها

93 اصطلاح

نماز و پاکی

أذان Adhan اذان: ندایی که به مسلمانان می‌گوید وقت یک نماز آغاز شده است. آن را از مسجد و معمولاً مؤذن می‌گوید. بیشتر بدانید →
إقامة Iqamah اقامه: ندای کوتاه‌تری که درست پیش از شروع نماز گفته می‌شود و مردم را به ایستادن در صف‌ها فرا می‌خواند.
وضوء Wudu وضو: شستن صورت، دست‌ها، سر و پاها به ترتیبی معین پیش از نماز و برخی عبادت‌های دیگر. بیشتر بدانید →
غُسل Ghusl غسل: شستن تمام بدن به نیت پاکی، مثلاً پس از آمیزش یا در پایان عادت ماهانه.
تيمّم Tayammum تیمم: زدن دست بر خاک پاک و کشیدن آن بر صورت و دست‌ها به‌جای وضو یا غسل، وقتی آب در دسترس نیست یا نمی‌توان از آن استفاده کرد.
صلاة Salah نماز: پنج نماز روزانه، رکن دوم اسلام، که از ایستادن، رکوع، سجده و نشستن همراه با خواندن ذکرها و آیه‌ها تشکیل می‌شود. بیشتر بدانید →
ركعة Rak'ah رکعت: یک دور کامل نماز: ایستادن، رکوع، دو سجده و نشستن. هر نماز تعداد معینی رکعت دارد.
ركوع Ruku' رکوع: حالتی در نماز که در آن با دست‌ها بر زانوها به جلو خم می‌شوید و خدا را تسبیح می‌گویید.
سجود Sujud سجده: حالتی در نماز که در آن پیشانی، بینی، کف دست‌ها، زانوها و سر انگشتان پا بر زمین قرار می‌گیرد. لحظهٔ بیشترین نزدیکی به خداست.
تكبير Takbir گفتن الله‌اکبر: گفتن «الله‌اکبر» (خدا بزرگ‌تر است) که نماز را آغاز می‌کند و هر تغییر حالت را نشان می‌دهد.
تشهّد Tashahhud تشهد در نماز: سخنانی که هنگام نشستن در نماز گفته می‌شود و شامل گواهی ایمان و درود بر پیامبر ﷺ است.
قِبلة Qibla جهت نماز: جهت کعبه در مکه که مسلمانان هنگام نماز به سوی آن می‌ایستند. بیشتر بدانید →
إمام Imam پیش‌نماز: کسی که جماعت را در نماز رهبری می‌کند. این واژه برای یک عالم محترم هم به کار می‌رود.
مسجد Masjid مسجد: جای سجده: ساختمانی که مسلمانان در آن با هم نماز می‌خوانند و برای آموختن و دورهمی گرد می‌آیند.
جمعة Jumu'ah نماز جمعه: نماز جماعت هفتگی که ظهر جمعه برگزار می‌شود، جای نماز ظهر را می‌گیرد و خطبه دارد. بیشتر بدانید →
خطبة Khutbah خطبه: سخنرانی‌ای که امام پیش از نماز جمعه و در عید ایراد می‌کند و مردم را به یاد خدا و رفتار نیک می‌اندازد.
وتر Witr نماز وتر: نمازی با تعداد رکعت فرد که پس از عشاء خوانده می‌شود و نمازهای شب را به پایان می‌برد.
تراويح Taraweeh نماز شب‌های رمضان: نمازهای اضافی که در ماه رمضان پس از عشاء به جماعت خوانده می‌شود (تراویح).
تهجّد Tahajjud نماز شب: نماز مستحبی که پس از خواب، در بخش پایانی شب خوانده می‌شود (تهجد).

باور و اخلاق

شهادة Shahadah گواهی ایمان: این گواهی که خدایی جز الله نیست و محمد ﷺ فرستادهٔ اوست. رکن نخست اسلام است و راه ورود به اسلام. بیشتر بدانید →
توحيد Tawhid یگانگی خدا: باور به این‌که خدا یکی است، شریکی ندارد و تنها او شایستهٔ پرستش است.
شرك Shirk شریک قرار دادن برای خدا: پرستش چیزی دیگر یا دادن حقی که تنها از آنِ خداست به غیر او. بزرگ‌ترین گناه در اسلام است.
إيمان Iman ایمان: باور قلبی که با زبان گفته می‌شود و در عمل نشان داده می‌شود، به خدا، فرشتگان، کتاب‌ها، پیامبران، روز آخرت و تقدیر الهی. بیشتر بدانید →
إحسان Ihsan نیکوکاری در عبادت: خدا را چنان پرستیدن که گویی او را می‌بینی، و دانستن این‌که اگر تو او را نمی‌بینی، او تو را می‌بیند (احسان).
تقوى Taqwa خداترسی: آگاه بودن از خدا و مراقب بودن که از روی دوستی و احترام، فرمان‌های او را پیروی کنی و از آنچه نهی کرده دوری کنی (تقوا).
توبة Tawbah توبه: بازگشت به سوی خدا: دست کشیدن از گناه، پشیمان شدن و عهد بستن که به آن بازنگردی.
استغفار Istighfar آمرزش‌خواهی: از خدا خواستن که ببخشد، مثلاً با گفتن «استغفرالله» (از خدا آمرزش می‌خواهم).
صبر Sabr شکیبایی: استوار و آرام ماندن در سختی، در فرمانبرداری از خدا و در دوری از گناه (صبر).
شكر Shukr سپاس: سپاس گفتن از خدا برای نعمت‌هایش با زبان، با دل و با به کار بردن بخشش‌های او در راه‌های نیک (شکر).
توكّل Tawakkul توکل بر خدا: تکیه کردن بر خدا پس از آن‌که تمام تلاشت را کرده‌ای، با این آگاهی که فرجام در دست اوست.
نيّة Niyyah نیت: تصمیم قلبی برای انجام کاری به خاطر خدا. عبادت‌ها با نیتشان سنجیده می‌شود.
إخلاص Ikhlas اخلاص: انجام کارها تنها برای خشنودی خدا، نه برای دیده شدن یا ستایش شدن.
رياء Riya' ریا: انجام کار نیک برای دیده شدن و ستایش مردم، نه برای خدا. پاداش آن کار را تباه می‌کند.
ذكر Dhikr یاد خدا: یاد کردن خدا با تکرار جمله‌های ستایش، مانند سبحان‌الله و الحمدلله، یا با تلاوت قرآن (ذکر). بیشتر بدانید →
دعاء Dua دعا: از خدا خواستن آنچه نیاز داری، با زبان خودت یا با سخنانی که پیامبر ﷺ آموخته است. بیشتر بدانید →

احکام و دانش

فقه Fiqh فقه اسلامی: دانش فهمیدن احکام عملی اسلام از قرآن، سنت و روش‌هایی که علما به کار می‌برند. بیشتر بدانید →
فتوى Fatwa نظر دینی عالم: حکمی که یک عالم صاحب‌نظر در پاسخ به یک پرسش می‌دهد. فقط دربارهٔ همان موردی است که پرسیده شده (فتوا).
مذهب Madhhab مذهب فقهی: یکی از مکتب‌های شناخته‌شدهٔ فقه اسلامی. چهار مذهب اصلی اهل سنت حنفی، مالکی، شافعی و حنبلی است.
إجماع Ijma' اجماع علما: هم‌رأی بودن عالمان صاحب‌نظر یک دوره بر یک حکم.
قياس Qiyas قیاس: اعمال حکمِ موردی که در متن‌ها آمده بر موردی تازه که علت یکسانی دارد.
فرض Fard فرض: کاری که مسلمانان باید انجام دهند، مانند پنج نماز روزانه. ترک آن بدون عذر گناه است.
واجب Wajib واجب: کاری که انجامش لازم است. در مذهب حنفی رتبه‌اش اندکی پایین‌تر از فرض است؛ در مذهب‌های دیگر این واژه اغلب به همان معنای فرض به کار می‌رود.
مستحب Mustahabb مستحب: کاری که انجامش پاداش دارد، اما ترکش گناه نیست.
مكروه Makruh مکروه: کاری که بهتر است از آن پرهیز شود. پرهیز از آن پاداش دارد، اما انجامش گناه نیست.
حرام Haram حرام: آنچه خدا منع کرده است. انجامش گناه است و پرهیز از آن برای رضای خدا پاداش دارد. بیشتر بدانید →
حلال Halal حلال: آنچه در اسلام روا است. این واژه بیشتر برای خوراک و نوشیدنی به کار می‌رود، اما همهٔ چیزهای رواشده را در بر می‌گیرد. بیشتر بدانید →
مباح Mubah مباح: کاری که نه پاداش دارد و نه کیفر. امری روا در زندگی روزمره.
بدعة Bid'ah بدعت: رسمی تازه که به‌عنوان عبادت به دین افزوده شود و در قرآن و سنت پایه‌ای نداشته باشد.
اجتهاد Ijtihad استنباط علمی: کوشش یک عالم صاحب‌نظر برای رسیدن به حکم پرسشی که متن‌ها مستقیم دربارهٔ آن سخن نگفته‌اند (اجتهاد).

قرآن و حدیث

قرآن Quran قرآن کریم: کلام خدا که از راه فرشته جبرئیل بر پیامبر محمد ﷺ نازل شد، به زبان عربی خوانده و حفظ می‌شود. بیشتر بدانید →
سورة Surah سورهٔ قرآن: یکی از ۱۱۴ بخش قرآن.
آية Ayah آیه: یک آیهٔ قرآن. این واژه به معنای نشانه‌ای از خدا هم هست.
جزء Juz' یکی از سی جزء: یکی از سی بخش برابر قرآن که خواندن آن را در یک ماه آسان می‌کند (جزء).
مصحف Mushaf نسخهٔ مکتوب قرآن: کتابی که متن کامل قرآن را در بر دارد (مصحف).
تفسير Tafsir تفسیر قرآن: دانش و کتاب‌هایی که معنای قرآن را توضیح می‌دهد.
تجويد Tajweed قواعد تلاوت: قاعده‌های درست ادا کردن حرف‌های قرآن و زیبا خواندن آن (تجوید). بیشتر بدانید →
حافظ Hafiz حافظ قرآن: کسی که تمام قرآن را از بر می‌داند.
حديث Hadith روایت پیامبر ﷺ: گزارشی از آنچه پیامبر محمد ﷺ گفت، انجام داد یا تأیید کرد. حدیث‌ها منبع اصلی سنت است. بیشتر بدانید →
صحيح Sahih صحیح: بالاترین درجهٔ حدیث: سلسله‌ای پیوسته از راویان مورد اعتماد دارد و عیب پنهانی ندارد.
إسناد Isnad سلسلهٔ راویان: زنجیرهٔ کسانی که حدیث را یکی به دیگری رساندند تا به پیامبر ﷺ برسد (سند).
سُنّة Sunnah روش پیامبر ﷺ: آموزه‌ها و سرمشق پیامبر محمد ﷺ. در فقه می‌تواند به معنای کار مستحب هم باشد (سنت).
وحي Wahy وحی: پیامی که خدا برای پیامبرانش فرستاد، از جمله قرآن برای محمد ﷺ.

روزه، صدقه و حج

زكاة Zakat صدقهٔ واجب: رکن سوم اسلام: سهمی معین از دارایی، معمولاً ۲٫۵ درصد، که هر سال مسلمانانِ دارای بیش از نصاب به نیازمندان می‌دهند (زکات). بیشتر بدانید →
نصاب Nisab حداقل دارایی برای زکات: کمترین مقدار دارایی که شخص باید یک سال قمری کامل داشته باشد تا زکات بر او واجب شود (نصاب). بیشتر بدانید →
صدقة Sadaqah صدقهٔ داوطلبانه: هر چیزی که برای رضای خدا داده شود، از پول تا یک سخن مهربان، فراتر از زکات واجب (صدقه). بیشتر بدانید →
وقف Waqf وقف: مالی که برای همیشه برای کاری نیک بخشیده می‌شود، مانند مسجد، چاه یا مدرسه، تا سودش ادامه یابد.
ربا Riba ربا و بهره: سود اضافی که بر وام گرفته شود یا در مبادلهٔ نابرابر به دست آید و اسلام آن را منع کرده است.
صوم Sawm روزه: خودداری از خوردن، آشامیدن و آمیزش از سپیده‌دم تا غروب. روزه در رمضان رکن چهارم اسلام است (صوم). بیشتر بدانید →
سحور Suhoor سحری: غذایی که پیش از سپیده‌دم برای روزه گرفتن خورده می‌شود. پیامبر ﷺ فرمود در آن برکت است. بیشتر بدانید →
إفطار Iftar افطار: غذای هنگام غروب که روزهٔ آن روز را می‌گشاید و اغلب با خرما و آب آغاز می‌شود. بیشتر بدانید →
اعتكاف I'tikaf اعتکاف در مسجد: ماندن در مسجد برای مدتی به قصد عبادت خدا، به‌ویژه در ده روز پایانی رمضان (اعتکاف).
ليلة القدر Laylat al-Qadr شب قدر: شبی در رمضان که نزول قرآن در آن آغاز شد. عبادت در آن از هزار ماه بهتر است. بیشتر بدانید →
عيد Eid عید: یکی از دو جشن مسلمانان: عید فطر پس از رمضان و عید قربان پس از روز عرفه. بیشتر بدانید →
حج Hajj زیارت خانهٔ خدا در مکه: رکن پنجم اسلام: سفر زیارتی به مکه در ماه ذی‌الحجه که بر کسانی که توانایی دارند یک بار در عمر واجب است (حج). بیشتر بدانید →
عمرة Umrah حج کوچک: دیدار از کعبه همراه با طواف و سعی که در هر زمان از سال می‌توان انجام داد (عمره). بیشتر بدانید →
إحرام Ihram حالت احرام زائر: حالتی که زائر برای حج یا عمره با نیت، پوشیدن لباس ساده برای مردان و رعایت برخی محدودیت‌ها وارد آن می‌شود (احرام). بیشتر بدانید →
طواف Tawaf گشتن گرد کعبه: هفت بار راه رفتن گرد کعبه، در خلاف جهت عقربه‌های ساعت، به‌عنوان عبادت (طواف). بیشتر بدانید →
سعي Sa'i رفت‌وآمد میان صفا و مروه: هفت بار رفتن میان دو کوه صفا و مروه، به یاد جست‌وجوی هاجر برای یافتن آب برای فرزندش (سعی). بیشتر بدانید →
زمزم Zamzam چاه زمزم: چشمهٔ پربرکت در مکه، در کنار کعبه، که زائران از آبش می‌نوشند.
ميقات Miqat میقات: جایی معین که زائرانِ آمده به سوی مکه نباید بدون بستن احرام از آن بگذرند.

جامعه و آخرت

أمّة Ummah امت اسلامی: جامعهٔ جهانی مسلمانان که ایمان آن‌ها را به هم پیوند داده است (امت).
هجرة Hijrah هجرت: مهاجرت پیامبر ﷺ و یارانش از مکه به مدینه که آغاز تقویم اسلامی است. بیشتر بدانید →
جنّة Jannah بهشت: سرای جاودان پاداش که خدا برای مؤمنان آماده کرده است (جنت).
جهنّم Jahannam دوزخ: جای کیفر در جهان پس از مرگ برای کسانی که خدا را انکار می‌کنند و بر ستمکاری پافشاری می‌کنند (جهنم).
برزخ Barzakh زندگی میان مرگ و رستاخیز: مرحلهٔ میان مرگ انسان و روز قیامت (برزخ).
قدر Qadar تقدیر الهی: باور به این‌که خدا هر آنچه رخ می‌دهد را می‌داند، نوشته است و می‌خواهد، در حالی که مردم همچنان انتخاب می‌کنند و در برابر کارهایشان مسئول‌اند (قدر).
ملائكة Malaikah فرشتگان: موجوداتی که از نور آفریده شده‌اند و کاملاً فرمانبردار خدایند. جبرئیل و میکائیل از آن‌ها هستند.
بركة Barakah برکت: نیکی و افزایشی که خدا در چیزها، زمان یا تلاش قرار می‌دهد.
صدقة جارية Sadaqah jariyah صدقهٔ جاریه: کار نیکی که پاداشش پس از مرگ هم ادامه می‌یابد، مانند چاه، دانش سودمند یا فرزند نیکی که برایت دعا کند.
آخرة Akhirah آخرت: زندگی پس از مرگ، شامل قبر، روز قیامت و سرای نهایی در بهشت یا دوزخ.
قيامة Qiyamah روز رستاخیز: روزی که همهٔ مردم برانگیخته می‌شوند و خدا دربارهٔ آن‌ها داوری می‌کند (قیامت).
نبي ورسول Nabi and Rasul نبی و رسول: نبی پیامبری است که وحی دریافت می‌کند. رسول فرستاده‌ای است که شریعت یا پیامی تازه می‌آورد. هر رسولی نبی هم هست.
جنّ Jinn جن: موجودات نادیده که از آتشی بی‌دود آفریده شده‌اند و مانند انسان‌ها اختیار دارند.