O'rganish

Islom lug'ati

Islomda uchraydigan arabcha so'zlarning oddiy izohi: azondan zakotgacha.

Atamalarni qidirish

93 ta atama

Namoz va tahorat

أذان Adhan Namozga chaqiriq: Musulmonlarga namoz vaqti kirganini bildiradigan chaqiriq. U masjiddan, odatda muazzin tomonidan aytiladi. Batafsil →
إقامة Iqamah Ikkinchi chaqiriq: Namoz boshlanishidan sal oldin aytiladigan, odamlarni saflarga turishga chaqiradigan qisqaroq chaqiriq.
وضوء Wudu Tahorat: Namoz va ba'zi boshqa ibodatlardan oldin yuz, qo'l, bosh va oyoqlarni belgilangan tartibda yuvish. Batafsil →
غُسل Ghusl To'liq yuvinish: Poklanish niyatida butun badanni yuvish, masalan jinsiy aloqadan keyin yoki hayz tugaganda.
تيمّم Tayammum Quruq tahorat: Suv topilmaganda yoki ishlatib bo'lmaganda tahorat yoki g'usl o'rniga toza tuproqqa qo'l urib, yuz va qo'llarni artish.
صلاة Salah Namoz: Islomning ikkinchi ustuni bo'lgan besh vaqt namoz; u qiyom, ruku', sajda va o'tirish hamda qiroatdan iborat. Batafsil →
ركعة Rak'ah Namoz birligi: Namozning bir to'liq aylanishi: turish, ruku', ikki sajda va o'tirish. Har bir namozda rakatlar soni belgilangan.
ركوع Ruku' Ruku': Namozdagi, oldinga egilib, qo'llarni tizzaga qo'yib, Allohni ulug'laydigan holat.
سجود Sujud Sajda: Namozdagi, peshona, burun, kaftlar, tizzalar va oyoq barmoqlari yerga tegadigan holat. Bu Allohga eng yaqin bo'lish lahzasidir.
تكبير Takbir Allohu akbar deyish: Namozni boshlaydigan va har bir holat almashganini bildiradigan "Allohu akbar" (Alloh eng ulug'dir) so'zini aytish.
تشهّد Tashahhud Namozdagi shahodat: Namozda o'tirganda aytiladigan, iymon shahodati va Payg'ambarimiz ﷺ ga salovotni o'z ichiga olgan so'zlar.
قِبلة Qibla Namoz yo'nalishi: Musulmonlar namoz o'qiganda yuz tutadigan, Makkadagi Ka'ba tomon. Batafsil →
إمام Imam Namozxon peshvosi: Jamoatga namozda peshvolik qiladigan kishi. Bu so'z hurmatli olim uchun ham ishlatiladi.
مسجد Masjid Masjid: Sajda joyi: musulmonlar birga namoz o'qiydigan, ilm olish va jamoa bo'lib yig'iladigan bino.
جمعة Jumu'ah Juma namozi: Juma kuni peshin payti o'qiladigan haftalik jamoat namozi. U peshin namozi o'rnini bosadi va xutbani o'z ichiga oladi. Batafsil →
خطبة Khutbah Xutba: Imom juma namozidan oldin va hayitda qiladigan, odamlarga Allohni va yaxshi xulqni eslatadigan va'z.
وتر Witr Vitr namozi: Xufton namozidan keyin o'qiladigan, rakatlari toq sonli bo'lgan va kechki namozlarni yakunlaydigan namoz.
تراويح Taraweeh Ramazon kechasi namozi: Ramazon oyida xufton namozidan keyin jamoat bilan o'qiladigan qo'shimcha namozlar.
تهجّد Tahajjud Kechki namoz: Uxlagandan keyin, kechaning oxirgi qismida o'qiladigan ixtiyoriy namoz.

E'tiqod va axloq

شهادة Shahadah Iymon shahodati: Allohdan o'zga iloh yo'qligi va Muhammad ﷺ Uning elchisi ekanini aytish. Bu Islomning birinchi ustuni va kishi Islomga kiradigan yo'ldir. Batafsil →
توحيد Tawhid Allohning yagonaligi: Alloh yagona, Uning sherigi yo'q va faqat Unga ibodat qilinishi kerak, degan e'tiqod.
شرك Shirk Allohga sherik qo'shish: Faqat Allohga tegishli haqni boshqa narsaga ibodat qilish yoki berish. Bu Islomdagi eng katta gunohdir.
إيمان Iman Iymon: Allohga, farishtalarga, kitoblarga, elchilarga, oxirat kuniga va taqdirga qalb bilan ishonish, til bilan aytish va amal bilan ko'rsatish. Batafsil →
إحسان Ihsan Go'zal ibodat: Allohga Uni ko'rib turgandek ibodat qilish va Uni ko'rmasangiz ham, U sizni ko'rib turishini bilish.
تقوى Taqwa Allohdan qo'rqish va saqlanish: Allohni yodda tutish, muhabbat va hurmat bilan Uning amrlariga amal qilishga va taqiqlaridan qaytishga intilish.
توبة Tawbah Tavba: Allohga qaytish: gunohni tark etish, afsuslanish va unga qaytmaslikka va'da berish.
استغفار Istighfar Mag'firat so'rash: Allohdan kechirim so'rash, masalan "Astag'firulloh" (Allohdan mag'firat so'rayman) deyish orqali.
صبر Sabr Sabr: Qiyinchilikda, Allohga itoat qilishda va gunohdan saqlanishda chidamli va xotirjam bo'lish.
شكر Shukr Shukr: Allohning ne'matlari uchun so'z bilan, qalb bilan va Uning in'omlarini yaxshi yo'llarda ishlatish bilan Unga minnatdorchilik bildirish.
توكّل Tawakkul Allohga tavakkul: Qo'lingizdan kelganini qilgandan keyin Allohga suyanish, natija Uning qo'lida ekanini bilish.
نيّة Niyyah Niyat: Biror amalni Alloh uchun qilishga qalbdagi qaror. Ibodatlar niyatiga qarab baholanadi.
إخلاص Ikhlas Ixlos: Amallarni ko'rsatish yoki maqtov uchun emas, faqat Alloh roziligi uchun qilish.
رياء Riya' Riyo: Yaxshi amalni Alloh uchun emas, odamlar ko'rib maqtashi uchun qilish. U amalning savobini buzadi.
ذكر Dhikr Allohni zikr qilish: Allohni SubhanAlloh va Alhamdulillah kabi hamd so'zlarini takrorlash yoki Qur'on o'qish bilan eslash. Batafsil →
دعاء Dua Duo: Allohdan kerakli narsani o'z so'zlaringiz bilan yoki Payg'ambar ﷺ o'rgatgan so'zlar bilan so'rash. Batafsil →

Hukmlar va ilm

فقه Fiqh Islom huquqshunosligi: Islomning amaliy hukmlarini Qur'on, sunnat va olimlar qo'llagan usullar asosida anglash ilmi. Batafsil →
فتوى Fatwa Diniy fikr: Malakali olim savolga javoban bergan hukm. U so'ralgan holatgagina tegishli bo'ladi.
مذهب Madhhab Fiqh maktabi: Islom huquqining mustahkam maktablaridan biri. To'rt asosiy sunniy mazhab: hanafiy, molikiy, shofe'iy va hanbaliy.
إجماع Ijma' Olimlarning ittifoqi: Bir davrdagi malakali olimlarning biror hukm bo'yicha kelishuvi.
قياس Qiyas Qiyos: Matnlarda topilgan bir holatning hukmini xuddi shu sababga ega yangi holatga qo'llash.
فرض Fard Farz: Musulmonlar bajarishi shart bo'lgan amal, masalan besh vaqt namoz. Uni uzrsiz tark etish gunohdir.
واجب Wajib Vojib: Bajarilishi talab etilgan amal. Hanafiy mazhabida u farzdan sal pastroq darajada; boshqa mazhablarda bu so'z ko'pincha farz bilan bir xil ishlatiladi.
مستحب Mustahabb Tavsiya etilgan: Bajarilsa savob oladigan, ammo tark etilsa gunoh bo'lmaydigan amal.
مكروه Makruh Makruh: Qilmaslik afzal bo'lgan amal. Undan saqlansa savob olinadi, lekin qilsa gunoh bo'lmaydi.
حرام Haram Harom: Alloh taqiqlagan narsa. Uni qilish gunoh, Alloh uchun undan saqlanish esa savobdir. Batafsil →
حلال Halal Halol: Islomda ruxsat etilgan narsa. Bu so'z ko'pincha ovqat va ichimlik uchun ishlatiladi, lekin u ruxsat etilgan hamma narsani qamrab oladi. Batafsil →
مباح Mubah Mubah: Savob ham, jazo ham yo'q amal. Kundalik hayotning ruxsat etilgan ishi.
بدعة Bid'ah Bid'at: Qur'on va sunnatda asosi yo'q, ibodat sifatida dinga qo'shilgan yangi amal.
اجتهاد Ijtihad Ilmiy mulohaza: Malakali olimning matnlar to'g'ridan-to'g'ri aytmagan masalada hukmga erishish uchun qiladigan harakati.

Qur'on va hadis

قرآن Quran Qur'oni Karim: Alloh Payg'ambarimiz Muhammad ﷺ ga farishta Jabroil orqali nozil qilgan, arabchada o'qiladigan va saqlanib kelayotgan kalomi. Batafsil →
سورة Surah Qur'on surasi: Qur'onning 114 surasidan biri.
آية Ayah Oyat: Qur'onning bir oyati. Bu so'z Allohning alomati ma'nosini ham bildiradi.
جزء Juz' O'ttiz qismdan biri: Qur'onning o'ttiz teng qismidan biri, bu uni bir oyda o'qib chiqishni osonlashtiradi.
مصحف Mushaf Qur'onning yozma nusxasi: Qur'onning butun matnini o'z ichiga olgan kitob.
تفسير Tafsir Qur'on tafsiri: Qur'on ma'nolarini tushuntiradigan ilm va kitoblar.
تجويد Tajweed Qiroat qoidalari: Qur'on harflarini to'g'ri talaffuz qilish va uni chiroyli o'qish qoidalari. Batafsil →
حافظ Hafiz Qur'onni yod olgan kishi: Qur'onning hammasini yurakdan biladigan kishi.
حديث Hadith Payg'ambar ﷺ dan rivoyat: Payg'ambarimiz Muhammad ﷺ aytgan, qilgan yoki ma'qullagan narsa haqidagi rivoyat. Hadislar sunnatning asosiy manbaidir. Batafsil →
صحيح Sahih Sahih: Hadisning eng yuqori darajasi: ishonchli roviylarning uzluksiz zanjiri bor va yashirin nuqson yo'q.
إسناد Isnad Roviylar zanjiri: Hadisni Payg'ambar ﷺ gacha birin-ketin yetkazgan kishilar zanjiri.
سُنّة Sunnah Payg'ambar ﷺ yo'li: Payg'ambarimiz Muhammad ﷺ ning ta'limotlari va o'rnagi. Fiqhda u tavsiya etilgan amalni ham bildirishi mumkin.
وحي Wahy Vahiy: Alloh payg'ambarlariga yuborgan xabar, jumladan Muhammad ﷺ ga Qur'on.

Ro'za, sadaqa va haj

زكاة Zakat Farz sadaqa: Islomning uchinchi ustuni: nisobdan ko'p mol-mulkka ega musulmonlar har yili muhtojlarga beradigan, odatda 2,5 foiz bo'lgan belgilangan ulush. Batafsil →
نصاب Nisab Zakot uchun eng kam mol-mulk: Zakot farz bo'lishi uchun kishi to'liq bir qamariy yil davomida egalik qilishi kerak bo'lgan eng kam mol-mulk miqdori. Batafsil →
صدقة Sadaqah Ixtiyoriy sadaqa: Farz zakotdan tashqari, Alloh roziligi uchun berilgan hamma narsa: puldan to yaxshi so'zgacha. Batafsil →
وقف Waqf Vaqf: Masjid, quduq yoki maktab kabi yaxshi maqsad uchun abadiy berilgan mulk, uning foydasi davom etishi uchun.
ربا Riba Ribo va sudxo'rlik: Qarzda yoki teng bo'lmagan ayirboshlashda olinadigan, Islom taqiqlagan ortiqcha foyda.
صوم Sawm Ro'za: Tongdan quyosh botguncha ovqat, ichimlik va jinsiy aloqadan o'zini tiyish. Ramazon ro'zasi Islomning to'rtinchi ustunidir. Batafsil →
سحور Suhoor Saharlik: Ro'za tutmoqchi bo'lganda tong otishidan oldin yeyiladigan ovqat. Payg'ambar ﷺ unda baraka bor, dedilar. Batafsil →
إفطار Iftar Iftor: Kunlik ro'zani quyosh botganda yakunlaydigan, ko'pincha xurmo va suv bilan boshlanadigan ovqat. Batafsil →
اعتكاف I'tikaf Masjidda e'tikof: Allohga ibodat qilish uchun, ayniqsa Ramazonning oxirgi o'n kunida, bir muddat masjidda qolish.
ليلة القدر Laylat al-Qadr Qadr kechasi: Ramazondagi Qur'on nozil bo'la boshlagan kecha. Bu kechadagi ibodat ming oydan afzaldir. Batafsil →
عيد Eid Hayit: Musulmonlarning ikki bayramidan biri: Ramazondan keyingi Ro'za hayiti va Arafa kunidan keyingi Qurbon hayiti. Batafsil →
حج Hajj Makkaga haj: Islomning beshinchi ustuni: Zulhijja oyida Makkaga qilinadigan ziyorat, qodir bo'lganlarga umrda bir marta farz. Batafsil →
عمرة Umrah Kichik ziyorat: Ka'baga tavof va sa'y bilan qilinadigan, yilning istalgan vaqtida bajarilishi mumkin bo'lgan ziyorat. Batafsil →
إحرام Ihram Ziyoratchining muqaddas holati: Ziyoratchi haj yoki umra uchun niyat qilib, erkaklar uchun oddiy kiyim kiyib va ma'lum taqiqlarga amal qilib kiradigan holat. Batafsil →
طواف Tawaf Ka'baning atrofida aylanish: Ibodat sifatida Ka'bani soat strelkasiga teskari yo'nalishda yetti marta aylanib chiqish. Batafsil →
سعي Sa'i Safo va Marva orasida yurish: Hojarning o'g'li uchun suv izlaganini eslab, Safo va Marva tepaliklari orasida yetti marta yurish. Batafsil →
زمزم Zamzam Zamzam qudug'i: Makkada, Ka'ba yonidagi, ziyoratchilar suvidan ichadigan muborak buloq.
ميقات Miqat Ehrom chegarasi: Makkaga keladigan ziyoratchilar ehromga kirmasdan o'tmasligi kerak bo'lgan belgilangan joy.

Jamiyat va oxirat

أمّة Ummah Musulmon jamoasi: Iymon bilan birlashgan butun dunyo musulmonlari jamoasi.
هجرة Hijrah Hijrat: Payg'ambar ﷺ va sahobalarning Makkadan Madinaga ko'chishi, undan Islom kalendari boshlanadi. Batafsil →
جنّة Jannah Jannat: Alloh mo'minlar uchun tayyorlab qo'ygan abadiy mukofot makoni.
جهنّم Jahannam Do'zax: Allohni inkor etgan va zulmda davom etganlar uchun oxiratdagi azob joyi.
برزخ Barzakh O'lim bilan tirilish orasidagi hayot: Kishining o'limi bilan qiyomat kuni orasidagi bosqich.
قدر Qadar Taqdir: Alloh bo'ladigan hamma narsani biladi, yozgan va xohlaydi, shu bilan birga odamlar tanlaydi va amallari uchun javobgar, degan e'tiqod.
ملائكة Malaikah Farishtalar: Nurdan yaratilgan, Allohga to'liq itoat qiladigan zotlar. Jabroil va Mikoil ular orasida.
بركة Barakah Baraka: Alloh narsalarga, vaqtga yoki harakatga qo'yadigan yaxshilik va ziyoda bo'lish.
صدقة جارية Sadaqah jariyah Davomli sadaqa: Vafotdan keyin ham savobi to'xtamaydigan yaxshi amal, masalan quduq, foydali ilm yoki sizga duo qiladigan solih farzand.
آخرة Akhirah Oxirat: O'limdan keyingi hayot: qabr, qiyomat kuni va jannat yoki do'zaxdagi so'nggi makonni o'z ichiga oladi.
قيامة Qiyamah Qiyomat kuni: Barcha odamlar tiriltirilib, Alloh tomonidan hisob-kitob qilinadigan kun.
نبي ورسول Nabi and Rasul Payg'ambar va elchi: Nabiy vahiy oladigan payg'ambar. Rasul esa yangi shariat yoki xabar olib kelgan elchi. Har bir rasul nabiydir.
جنّ Jinn Jin: Tutunsiz o'tdan yaratilgan, odamlar kabi ixtiyor erkinligiga ega ko'zga ko'rinmas zotlar.