Koyo

Ƙamus na Musulunci

Bayani mai sauƙi na kalmomin Larabci da kake haɗuwa da su a Musulunci, daga kiran sallah zuwa zakka.

Nemo kalmomi

Kalmomi 93

Sallah da tsarki

أذان Adhan Kiran sallah: Kiran da yake sanar da Musulmi cewa lokacin sallah ya shiga. Ana yin sa daga masallaci, yawanci ta bakin mai kiran sallah (muadhin). Ƙara koyo →
إقامة Iqamah Ƙamar sallah: Gajeren kira da ake yi kafin sallah ta fara, don gayyatar mutane su miƙe cikin sahu.
وضوء Wudu Alwala: Wanke fuska, hannaye, kai da ƙafafu bisa tsari kafin sallah da wasu ibadu. Ƙara koyo →
غُسل Ghusl Wankan tsarki: Wanke jiki gaba ɗaya da niyyar tsarki, misali bayan saduwa ko a ƙarshen jinin al'ada.
تيمّم Tayammum Taimama: Taɓa ƙasa mai tsabta a goge fuska da hannaye maimakon alwala ko wankan tsarki idan babu ruwa ko ba za a iya amfani da shi ba.
صلاة Salah Sallah: Salloli biyar na yau da kullum, ginshiƙi na biyu na Musulunci, wanda ya ƙunshi tsayuwa, ruku'i, sujada da zama tare da karatu. Ƙara koyo →
ركعة Rak'ah Raka'a: Cikakken zagayen sallah ɗaya: tsayuwa, ruku'i, sujada biyu da zama. Kowace sallah tana da adadin raka'o'i da aka ƙayyade.
ركوع Ruku' Ruku'i: Matsayin da ake sunkuya gaba a cikin sallah, hannaye a kan gwiwoyi, ana ɗaukaka Allah.
سجود Sujud Sujada: Matsayin da goshi, hanci, tafukan hannu, gwiwoyi da yatsun ƙafa suke taɓa ƙasa a cikin sallah. Shi ne lokacin mafi kusanci ga Allah.
تكبير Takbir Faɗin Allahu Akbar: Faɗin 'Allahu Akbar' (Allah ne Mafi Girma), wanda yake buɗe sallah kuma yake nuna kowane sauyin matsayi.
تشهّد Tashahhud Tahiya a cikin sallah: Kalmomin da ake faɗa yayin zama a cikin sallah waɗanda suka haɗa da shaidar imani da salati ga Annabi ﷺ.
قِبلة Qibla Alƙiblar sallah: Hanyar Ka'aba da ke Makka, wadda Musulmi suke fuskanta lokacin sallah. Ƙara koyo →
إمام Imam Limami: Mutumin da yake jagorantar jama'a a sallah. Ana kuma amfani da kalmar ga malami mai daraja.
مسجد Masjid Masallaci: Wurin sujada: ginin da Musulmi suke yin sallah tare da taruwa don koyo da zaman al'umma.
جمعة Jumu'ah Sallar Juma'a: Sallar jama'a ta mako-mako da ake yi da tsakar rana ranar Juma'a, wadda take maye gurbin Azahar kuma ta ƙunshi huɗuba. Ƙara koyo →
خطبة Khutbah Huɗuba: Jawabin da limami yake yi kafin sallar Juma'a da ta Idi, yana tunatar da mutane Allah da kyawawan halaye.
وتر Witr Sallar Witri: Sallar raka'o'i marasa nau'i-nau'i da ake yi bayan Isha'i, wadda take rufe salloli na dare.
تراويح Taraweeh Sallar daren Ramadan: Ƙarin salloli da ake yi a jam'i bayan Isha'i a cikin Ramadan.
تهجّد Tahajjud Sallar dare: Sallar nafila da ake yi bayan an yi barci, a ƙarshen dare.

Imani da halaye

شهادة Shahadah Shaidar imani: Furucin cewa babu abin bauta sai Allah kuma Muhammad ﷺ Manzonsa ne. Ita ce ginshiƙi na farko na Musulunci kuma hanyar shiga Musulunci. Ƙara koyo →
توحيد Tawhid Kaɗaita Allah: Imani cewa Allah ɗaya ne, ba shi da abokin tarayya, kuma shi kaɗai ya cancanci a bauta masa.
شرك Shirk Haɗa Allah da wani: Bauta wa wani abu daban ko ba shi haƙƙin da na Allah ne kaɗai. Shi ne mafi girman zunubi a Musulunci.
إيمان Iman Imani: Gaskatawa a zuciya, furuci da harshe da nunawa a aiki, game da Allah, mala'iku, littattafai, manzanni, Ranar Ƙarshe da ƙaddara. Ƙara koyo →
إحسان Ihsan Kyautatawa: Bauta wa Allah kamar kana ganinsa, kuma ka sani cewa ko da ba ka ganinsa, shi yana ganinka.
تقوى Taqwa Tsoron Allah: Sanin Allah da kula wajen bin umarninsa da guje wa abin da ya hana, saboda ƙauna da girmamawa.
توبة Tawbah Tuba: Komawa ga Allah: daina zunubin, jin nadama, da yin alƙawarin kada a koma gare shi.
استغفار Istighfar Neman gafara: Roƙon Allah ya yi gafara, misali ta hanyar faɗin 'Astaghfirullah' (Ina neman gafarar Allah).
صبر Sabr Haƙuri: Tsayawa cikin natsuwa a lokacin wahala, wajen biyayya ga Allah da guje wa zunubi.
شكر Shukr Godiya: Gode wa Allah saboda ni'imominsa da baki, da zuciya, da yin amfani da kyaututtukansa ta hanyoyi masu kyau.
توكّل Tawakkul Dogaro ga Allah: Dogara ga Allah bayan ka yi iyakar ƙoƙarinka, kana sane da cewa sakamakon yana hannunsa.
نيّة Niyyah Niyya: Shawarar zuciya ta yin aiki saboda Allah. Ana hukunta ayyukan ibada bisa niyyarsu.
إخلاص Ikhlas Ikhlasi: Yin ayyuka saboda Allah kaɗai, ba don a gani ko a yaba ba.
رياء Riya' Riya: Yin aiki mai kyau don mutane su gani su yaba maimakon saboda Allah. Yana lalata ladan aikin.
ذكر Dhikr Ambaton Allah: Ambaton Allah ta hanyar maimaita kalmomin yabo, kamar SubhanAllah da Alhamdulillah, ko ta karanta Alƙur'ani. Ƙara koyo →
دعاء Dua Addu'a: Roƙon Allah abin da kake buƙata, da kalmominka ko da kalmomin da Annabi ﷺ ya koyar. Ƙara koyo →

Hukunce-hukunce da ilimi

فقه Fiqh Fiƙhun Musulunci: Ilimin fahimtar hukunce-hukuncen Musulunci na aiki daga Alƙur'ani, Sunna da hanyoyin da malamai suke amfani da su. Ƙara koyo →
فتوى Fatwa Fatawa: Hukuncin da ƙwararren malami yake bayarwa don amsa tambaya. Yana shafar al'amarin da aka tambaya ne kawai.
مذهب Madhhab Mazhabar fiƙhu: Ɗaya daga cikin ingantattun mazhabobin shari'ar Musulunci. Manyan mazhabobin Sunna huɗu su ne Hanafiyya, Malikiyya, Shafi'iyya da Hanbaliyya.
إجماع Ijma' Ijma'in malamai: Yarjejeniyar ƙwararrun malaman wani zamani kan wani hukunci.
قياس Qiyas Ƙiyasi: Amfani da hukuncin wani al'amari da ke cikin nassosi ga sabon al'amari mai irin dalilinsa.
فرض Fard Farilla: Aikin da wajibi ne Musulmi su yi, kamar salloli biyar na yau da kullum. Barinsa ba tare da uzuri ba zunubi ne.
واجب Wajib Wajibi: Aikin da ake buƙata. A mazhabar Hanafiyya yana ƙasa da farilla kaɗan; a wasu mazhabobi ana amfani da kalmar kamar farilla.
مستحب Mustahabb Mustahabbi: Aikin da ake samun lada idan an yi shi, amma barinsa ba zunubi ba ne.
مكروه Makruh Makaruhi: Aikin da ya fi dacewa a guje shi. Guje masa yana da lada, amma yin sa ba zunubi ba ne.
حرام Haram Haram: Abin da Allah ya hana. Yin sa zunubi ne kuma guje masa saboda Allah yana da lada. Ƙara koyo →
حلال Halal Halal: Abin da aka yarda da shi a Musulunci. Ana amfani da kalmar fiye da kowa ga abinci da abin sha, amma tana ƙunshe da duk abin da aka yarda da shi. Ƙara koyo →
مباح Mubah Halastacce: Aikin da ba a ba shi lada ko hukunci ba. Al'amari ne da aka yarda da shi na rayuwar yau da kullum.
بدعة Bid'ah Bidi'a: Sabon aiki da aka ƙara a addini a matsayin ibada wanda ba shi da tushe a Alƙur'ani ko Sunna.
اجتهاد Ijtihad Ijtihadi: Ƙoƙarin ƙwararren malami na kai wa ga hukunci kan tambayar da nassosi ba su bayyana kai tsaye ba.

Alƙur'ani da hadisi

قرآن Quran Alƙur'ani Mai Girma: Maganar Allah da aka saukar wa Annabi Muhammad ﷺ ta hannun mala'ika Jibril, ana karanta ta kuma an kiyaye ta da Larabci. Ƙara koyo →
سورة Surah Sura ta Alƙur'ani: Ɗaya daga cikin surori 114 na Alƙur'ani.
آية Ayah Aya: Aya ɗaya ta Alƙur'ani. Kalmar tana kuma nufin alama ta Allah.
جزء Juz' Ɗaya daga cikin sassa talatin: Ɗaya daga cikin sassan Alƙur'ani talatin daidai-wa-daida, wanda yake sauƙaƙa karanta shi cikin wata guda.
مصحف Mushaf Rubutaccen Alƙur'ani: Littafin da ya ƙunshi cikakken rubutun Alƙur'ani.
تفسير Tafsir Bayanin Alƙur'ani: Ilimi da littattafan da suke bayyana ma'anonin Alƙur'ani.
تجويد Tajweed Ka'idojin karatu: Ka'idojin furta haruffan Alƙur'ani daidai da karanta shi da kyau. Ƙara koyo →
حافظ Hafiz Wanda ya haddace Alƙur'ani: Mutumin da ya san dukkan Alƙur'ani a zuciya.
حديث Hadith Riwayar Annabi ﷺ: Riwaya game da abin da Annabi Muhammad ﷺ ya faɗa, ya yi ko ya amince da shi. Hadisai su ne babban tushen Sunna. Ƙara koyo →
صحيح Sahih Ingantacce: Mafi girman darajar hadisi: yana da sarƙar masu riwaya amintattu wadda ba ta yankewa kuma babu aibi a ɓoye.
إسناد Isnad Sarƙar masu riwaya: Jerin mutanen da suka isar da hadisi daga ɗaya zuwa ɗaya har zuwa Annabi ﷺ.
سُنّة Sunnah Hanyar Annabi ﷺ: Koyarwa da misalin Annabi Muhammad ﷺ. A fiƙhu kuma tana iya nufin aiki da aka ba da shawara a yi.
وحي Wahy Wahayi: Saƙon da Allah ya aika wa annabawansa, har da Alƙur'ani ga Muhammad ﷺ.

Azumi, sadaka da Hajji

زكاة Zakat Zakka: Ginshiƙi na uku na Musulunci: wani ƙayyadadden kaso na dukiya, yawanci 2.5%, da Musulmin da suke da fiye da nisabi suke biya kowace shekara ga mabuƙata. Ƙara koyo →
نصاب Nisab Mafi ƙarancin dukiya don zakka: Mafi ƙarancin dukiyar da dole mutum ya mallaka, na cikakkiyar shekarar wata, kafin zakka ta wajaba. Ƙara koyo →
صدقة Sadaqah Sadaka ta raɗin kai: Duk abin da aka bayar saboda Allah, daga kuɗi har kalma mai kyau, ban da zakka ta wajibi. Ƙara koyo →
وقف Waqf Waƙafi: Dukiyar da aka bayar har abada don kyakkyawan manufa, kamar masallaci, rijiya ko makaranta, don amfaninta ya ci gaba.
ربا Riba Riba: Ƙarin riba da ake ɗauka a kan bashi ko a musayar da ba ta daidai ba, wadda Musulunci ya haramta.
صوم Sawm Azumi: Kamewa daga abinci, abin sha da saduwa daga wayewar gari zuwa faɗuwar rana. Azumin Ramadan shi ne ginshiƙi na huɗu na Musulunci. Ƙara koyo →
سحور Suhoor Abincin kafin alfijir: Abincin da ake ci kafin wayewar gari idan za a yi azumi. Annabi ﷺ ya ce akwai albarka a cikinsa. Ƙara koyo →
إفطار Iftar Buɗe baki: Abincin da ake ci da faɗuwar rana don kawo ƙarshen azumin yini, galibi ana fara shi da dabino da ruwa. Ƙara koyo →
اعتكاف I'tikaf Zaman ibada a masallaci: Zama a masallaci na wani lokaci don bauta wa Allah, musamman a kwanaki goma na ƙarshe na Ramadan.
ليلة القدر Laylat al-Qadr Daren Ƙadari: Daren da ke cikin Ramadan wanda aka fara saukar da Alƙur'ani a cikinsa. Ibada a cikinsa ta fi ta wata dubu. Ƙara koyo →
عيد Eid Idi: Ɗaya daga cikin bukukuwan Musulmi biyu: Ƙaramar Sallah bayan Ramadan da Babbar Sallah bayan ranar Arafa. Ƙara koyo →
حج Hajj Aikin Hajji a Makka: Ginshiƙi na biyar na Musulunci: aikin Hajji a Makka a watan Zul-Hijja, wanda ya wajaba sau ɗaya a rayuwa ga mai iko. Ƙara koyo →
عمرة Umrah Ƙaramar Hajji: Ziyartar Ka'aba tare da dawafi da sa'i wadda ake iya yi a kowane lokaci na shekara. Ƙara koyo →
إحرام Ihram Harama ta mahajjaci: Halin da mahajjaci yake shiga don Hajji ko Umra, da niyya, sutura mai sauƙi ga maza da wasu haramce-haramce. Ƙara koyo →
طواف Tawaf Dawafin Ka'aba: Zagayawa Ka'aba sau bakwai, a kishiyar jujjuyawar agogo, a matsayin ibada. Ƙara koyo →
سعي Sa'i Tafiya tsakanin Safa da Marwa: Tafiya sau bakwai tsakanin tuddan Safa da Marwa, ana tunawa da neman ruwan da Hajara ta yi wa ɗanta. Ƙara koyo →
زمزم Zamzam Rijiyar Zamzam: Albarkatacciyar maɓuɓɓuga a Makka, kusa da Ka'aba, wadda mahajjata suke shan ruwanta.
ميقات Miqat Iyakar harama: Wurin da aka ƙayyade wanda mahajjatan da suke zuwa Makka ba za su wuce shi ba sai sun shiga halin harama.

Al'umma da lahira

أمّة Ummah Al'ummar Musulmi: Al'ummar Musulmi ta duniya baki ɗaya, wadda imani ya haɗa su.
هجرة Hijrah Hijira: Hijirar Annabi ﷺ da sahabbansa daga Makka zuwa Madina, wadda ita ce farkon kalandar Musulunci. Ƙara koyo →
جنّة Jannah Aljanna: Gidan lada na har abada da Allah ya shirya wa muminai.
جهنّم Jahannam Wutar Jahannama: Wurin azaba a lahira ga waɗanda suka ƙi Allah kuma suka dage a kan zalunci.
برزخ Barzakh Rayuwa tsakanin mutuwa da tashin ƙiyama: Matakin da ke tsakanin mutuwar mutum da Ranar Hisabi.
قدر Qadar Ƙaddara: Imani cewa Allah ya san dukkan abin da yake faruwa, ya rubuta shi kuma yana nufinsa, yayin da mutane har yanzu suke zaɓi kuma suke da alhakin ayyukansu.
ملائكة Malaikah Mala'iku: Halittu da aka halitta daga haske waɗanda suke yi wa Allah biyayya cikakke. Jibril da Mika'ila suna cikinsu.
بركة Barakah Albarka: Alheri da ƙari da Allah yake sanyawa cikin abubuwa, lokaci ko ƙoƙari.
صدقة جارية Sadaqah jariyah Sadaka mai gudana: Aiki mai kyau wanda ladansa yake ci gaba da gudana bayan mutuwa, kamar rijiya, ilimi mai amfani ko ɗa nagari da yake yi maka addu'a.
آخرة Akhirah Lahira: Rayuwar bayan mutuwa, har da kabari, Ranar Hisabi da matsuguni na ƙarshe a Aljanna ko Wuta.
قيامة Qiyamah Ranar Tashin Ƙiyama: Ranar da za a tashi dukkan mutane kuma Allah ya yi musu hisabi.
نبي ورسول Nabi and Rasul Annabi da manzo: Annabi mutum ne da yake karɓar wahayi. Manzo kuma shi ne wanda yake kawo sabuwar shari'a ko saƙo. Kowane manzo annabi ne.
جنّ Jinn Aljannu: Halittu da ba a gani da aka halitta daga wuta marar hayaƙi waɗanda, kamar mutane, suke da 'yancin zaɓi.