Bí A Ṣe Ń Pele Hadiisi

Hadiisi Òótọ́Hadiisi Aláìlera

A ń pele Hadiisi nípa wíwo nǹkan méjì: ẹ̀wọ̀n àwọn olùròyìn, àti ọ̀rọ̀ náà. Ojú-ìwé yìí ṣàlàyé àwọn ìpele tí o máa rí nínú ilé ìkówèé.

Àwọn ìpele pàtàkì

1 صحيحṢaḥīḥ Òótọ́. Ẹ̀wọ̀n náà so pọ̀ láti olùròyìn dé olùròyìn nípasẹ̀ àwọn ènìyàn tí wọ́n jẹ́ olódodo tí wọ́n sì ní ìrántí tó lágbára, Hadiisi náà kò sì ní àbùkù tó fara sin, kò sì tako ìròyìn tó lágbára jù.

2 حسنḤasan Dáradára. Ó pàdé àwọn ìlànà ṣaḥīḥ yàtọ̀ sí pé olùròyìn kan tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ ní ìrántí tó fúyẹ́ díẹ̀. A lè lo Hadiisi ḥasan gẹ́gẹ́ bí ẹ̀rí.

3 ضعيفḌaʿīf Aláìlera. Ó kùnà ọ̀kan nínú àwọn ìlànà, fún àpẹẹrẹ ìdúró nínú ẹ̀wọ̀n, tàbí olùròyìn tí a kò mọ̀ tàbí tí a ṣe lámèyítọ́. Àwọn Hadiisi aláìlera yàtọ̀ síra gidigidi: àwọn kan jẹ́ aláìlera díẹ̀ nìkan a sì lè fún wọn lókun nípasẹ̀ àwọn ẹ̀wọ̀n míràn, àwọn kan jẹ́ aláìlera gidigidi.

4 موضوعMawḍūʿ A hùmọ̀. Ìròyìn tí a ṣẹ̀dá tí a sì sọ sí Anọ́bì ﷺ. Kì í ṣe Hadiisi, a kò sì gbọ́dọ̀ ròyìn rẹ̀ bí Hadiisi àfi láti kìlọ̀ lòdì sí i.

Àwọn ọ̀rọ̀ tí o máa rí nínú àwọn ìpele

Isnād (ẹ̀wọ̀n olùròyìn) “Isnaad Sahih” tàbí “Daif Isnaad” ń pele ẹ̀wọ̀n nìkan. Ọ̀rọ̀ náà lè ní ìtìlẹ́yìn míràn.

Lighairihi “Sahih lighairihi” tàbí “Hasan lighairihi” túmọ̀ sí pé a pele rẹ̀ bẹ́ẹ̀ nítorí pé àwọn ẹ̀wọ̀n míràn ń tì í lẹ́yìn, kì í ṣe lórí ẹ̀wọ̀n rẹ̀ fúnra rẹ̀.

Ḥasan Ṣaḥīḥ Ìpele tí at-Tirmidhī ń lò, tó túmọ̀ sí pé Hadiisi náà ní ẹ̀wọ̀n méjì, ọ̀kan ḥasan àti ọ̀kan ṣaḥīḥ, tàbí pé onímọ̀ náà ṣiyèméjì láàrín àwọn méjèèjì.

Mawqūf àti Maqṭūʿ Ìròyìn mawqūf jẹ́ ọ̀rọ̀ tàbí ìṣe Ṣàhábì kan, ìròyìn maqṭūʿ sì jẹ́ ti Tābiʿī kan. Wọn kì í ṣe ọ̀rọ̀ Anọ́bì ﷺ, àní nígbà tí ẹ̀wọ̀n náà bá jẹ́ ṣaḥīḥ.

Mursal Ìròyìn tí Tābiʿī kan ti ń tọ́ka sí Anọ́bì ﷺ tààrà, tó fi Ṣàhábì sílẹ̀.

Shādh àti Munkar Shādh jẹ́ ìròyìn tí olùròyìn tí a gbà fúnni lòdì sí àwọn olùròyìn tó ṣeé gbẹ́kẹ̀lé jù. Munkar jẹ́ ìròyìn olùròyìn aláìlera tó tako àwọn tó ṣeé gbẹ́kẹ̀lé. Méjèèjì jẹ́ àmì àìlera.

Ohun tí a ó ṣe pẹ̀lú Hadiisi aláìlera

Àwọn onímọ̀ ní èrò tó yàtọ̀. Àwọn kan sọ pé a kò gbọ́dọ̀ lo Hadiisi aláìlera rárá. Àwọn mìíràn, bíi ọ̀pọ̀ onímọ̀ ìgbà àtijọ́, gbà láti ròyìn Hadiisi aláìlera díẹ̀ fún ìṣírí sí iṣẹ́ rere, pẹ̀lú àwọn ìlànà: pé kì í ṣe aláìlera gidigidi, pé ó wà lábẹ́ ìlànà tí a ti fìdí rẹ̀ múlẹ̀ tẹ́lẹ̀, àti pé a kò gbàgbọ́ pé ó dájú pé láti ọ̀dọ̀ Anọ́bì ﷺ ni.

Gbogbo wọn gbà pé a kò gbọ́dọ̀ sọ Hadiisi tí a hùmọ̀ sí Anọ́bì ﷺ, àti pé a kò kọ́ ìdájọ́ Halal àti Haram lé Hadiisi aláìlera nìkan.

Nígbà tí o bá pàdé Hadiisi kan tí a ń pín káàkiri, ṣàyẹ̀wò ìpele rẹ̀ níbí àti nínú iṣẹ́ onímọ̀ kan ṣáájú kí o tó gbé e lọ.

Bí ilé ìkówèé ṣe ń pín Hadiisi sí àwùjọ

1 Gbogbo àwọn olùpele gbà á olùpele kọ̀ọ̀kan fún un ní ìpele ṣaḥīḥ tàbí ḥasan ní ọ̀nà kan.

2 Aláìlera ní ìbámu pẹ̀lú gbogbo olùpele olùpele kọ̀ọ̀kan fún un ní ìpele ḍaʿīf, munkar, shādh tàbí mawḍūʿ.

3 Àwọn olùpele yàtọ̀ síra ó kéré tán ẹnìkan gbà á, ó kéré tán ẹnìkan sì sọ ọ́ di aláìlera. Wọ́n nílò ìṣọ́ra jùlọ, nítorí náà a fi ìpele kọ̀ọ̀kan hàn pẹ̀lú orúkọ onímọ̀ náà.

4 A kò pele rẹ̀ ibi ìpamọ́ dátà kò ní ìpele, èyí tó rí bẹ́ẹ̀ fún àwọn ìwé Ṣaḥīḥ méjì àti àwọn àkójọ ogójì méjì.

Àwọn onímọ̀ nínú ilé ìkówèé yìí

Àwọn ìpele tí a fi hàn wá láti inú iṣẹ́ àwọn onímọ̀ wọ̀nyí, bí a ti kọ ọ́ sílẹ̀ nínú ibi ìpamọ́ dátà ṣíṣí. Àwọn nọ́ńbà náà fi iye Hadiisi tí ọ̀kọ̀ọ̀kan pele nínú ilé ìkówèé yìí hàn.

Zubair Ali Zai19,033

Al-Albani18,925

Shuaib Al Arnaut6,409

Abu Ghuddah5,574

Muhammad Muhyi Al-Din Abdul Hamid5,169

Muhammad Fouad Abd al-Baqi4,309

Ahmad Muhammad Shakir3,667

Bashar Awad Maarouf2,384

Salim al-Hilali1,829

Àwọn ìbéèrè nípa ìpele

Ṣé “gbogbo àwọn olùpele gbà á” túmọ̀ sí pé Hadiisi náà jẹ́ òótọ́ dájúdájú?

Ó túmọ̀ sí pé gbogbo àwọn onímọ̀ inú ibi ìpamọ́ dátà yìí gbà á. Àmì tó lágbára ni, ṣùgbọ́n ìpele ṣì jẹ́ ìdájọ́ àwọn onímọ̀, nítorí náà fún àwọn ọ̀ràn pàtàkì ka ìjíròrò kíkún nínú àwọn ìwé ìmọ̀ Hadiisi.

Ta ni ó ń pinnu ìpele?

Àwọn onímọ̀ Hadiisi ń ṣe ìwádìí àwọn olùròyìn ẹ̀wọ̀n kọ̀ọ̀kan, ìgbẹ́kẹ̀lé wọn àti ìrántí wọn, bóyá ẹ̀wọ̀n náà so pọ̀, àti bóyá àwọn ẹ̀wọ̀n míràn ń tì í lẹ́yìn tàbí ń tako ó.

Kí ló dé tí a fi sàmì sí Hadiisi kan nínú ìwé Sunan gẹ́gẹ́ bí aláìlera?

Àwọn òǹkọ̀wé Sunan kó Hadiisi jọ ní oríṣiríṣi ìpele agbára, wọ́n sì máa ń tọ́ka sí àìlera fúnra wọn. Àwọn onímọ̀ ìgbà tó tẹ̀lé e pele wọn ọ̀kọ̀ọ̀kan.