فَكُّ رَقَبَةٍ ﴿١٣﴾
Kumkomboa mtumwa;
Sharia, haki na jamii
Uislamu unasema nini kuhusu utumwa?
Jibu fupi
Utumwa ulikuwepo kila mahali Uislamu ulipokuja. Uislamu ulipunguza vyanzo vyake, uliamuru matibabu mema, uliufanya ukombozi wa watumwa kuwa mojawapo ya matendo yenye malipo makubwa zaidi na kafara kwa dhambi nyingi, na uliweka njia iliyoongoza kukomeshwa kwake. Leo, kumiliki au kufanya biashara ya watu ni kinyume cha sheria na ni haramu katika Uislamu.
Jibu kamili zaidi
Qur'ani inasifu kumwacha huru mtumwa kama njia ya mwinuko na inalifanya kuwa kafara kwa kuua kwa makosa, kuvunja kiapo na makosa mengine, na fedha za zaka zinaweza kutumika kuwakomboa watumwa. Mtumwa angeweza kuandika mkataba wa uhuru na mmiliki anaambiwa amsaidie. Mtume ﷺ alisema kwamba bwana lazima awalishe na kuwavisha watumwa kama yeye mwenyewe na asiwabebeshe mzigo, na aliwaachia huru watumwa wake mwenyewe. Bilal, mtumwa wa Kihabeshi aliyeachiwa huru, alikuwa muadhini wa kwanza.
Uislamu haukuukomesha kwa amri moja na jamii za Kiislamu zilifanya utumwa kwa karne nyingi, kama zilivyofanya jamii za Kikristo, Kiyahudi na nyingine za wakati huo, na unyanyasaji ulitokea. Wanazuoni Waislamu leo wanakubaliana kwamba kumtumikisha mtu huru ni haramu na kwamba vikundi, kama ISIS, vilivyoufufua vilikosea. Maneno 'mtumwa' na 'mtumishi' katika tafsiri wakati mwingine ni neno lile lile, 'abd', kwa hiyo muktadha ni muhimu.
Kutoka Qur'ani
وَلْيَسْتَعْفِفِ ٱلَّذِينَ لَا يَجِدُونَ نِكَاحًا حَتَّىٰ يُغْنِيَهُمُ ٱللَّهُ مِن فَضْلِهِۦ ۗ وَٱلَّذِينَ يَبْتَغُونَ ٱلْكِتَٰبَ مِمَّا مَلَكَتْ أَيْمَٰنُكُمْ فَكَاتِبُوهُمْ إِنْ عَلِمْتُمْ فِيهِمْ خَيْرًۭا ۖ وَءَاتُوهُم مِّن مَّالِ ٱللَّهِ ٱلَّذِىٓ ءَاتَىٰكُمْ ۚ وَلَا تُكْرِهُوا۟ فَتَيَٰتِكُمْ عَلَى ٱلْبِغَآءِ إِنْ أَرَدْنَ تَحَصُّنًۭا لِّتَبْتَغُوا۟ عَرَضَ ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا ۚ وَمَن يُكْرِههُّنَّ فَإِنَّ ٱللَّهَ مِنۢ بَعْدِ إِكْرَٰهِهِنَّ غَفُورٌۭ رَّحِيمٌۭ ﴿٣٣﴾
Na wajizuilie na machafu wale wasio pata cha kuolea, mpaka Mwenyezi Mungu awatajirishe kwa fadhila yake. Na wanao taka kuandikiwa uhuru katika wale ambao mikono yenu ya kulia imewamiliki, basi waandikieni kama mkiona wema kwao. Na wapeni katika mali ya Mwenyezi Mungu aliyo kupeni. Wala msiwashurutishe vijakazi vyenu kufanya zina kwa ajili ya kutafuta pato la maisha ya dunia, ilhali wao wanataka kujihishimu. Na atakaye walazimisha basi Mwenyezi Mungu baada ya kulazimishwa kwao huko, atawasamehe, kwani Mwenyezi Mungu ni Mwenye kusamehe, Mwenye kurehemu.
وَمَا كَانَ لِمُؤْمِنٍ أَن يَقْتُلَ مُؤْمِنًا إِلَّا خَطَـًۭٔا ۚ وَمَن قَتَلَ مُؤْمِنًا خَطَـًۭٔا فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍۢ مُّؤْمِنَةٍۢ وَدِيَةٌۭ مُّسَلَّمَةٌ إِلَىٰٓ أَهْلِهِۦٓ إِلَّآ أَن يَصَّدَّقُوا۟ ۚ فَإِن كَانَ مِن قَوْمٍ عَدُوٍّۢ لَّكُمْ وَهُوَ مُؤْمِنٌۭ فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍۢ مُّؤْمِنَةٍۢ ۖ وَإِن كَانَ مِن قَوْمٍۭ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُم مِّيثَٰقٌۭ فَدِيَةٌۭ مُّسَلَّمَةٌ إِلَىٰٓ أَهْلِهِۦ وَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍۢ مُّؤْمِنَةٍۢ ۖ فَمَن لَّمْ يَجِدْ فَصِيَامُ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ تَوْبَةًۭ مِّنَ ٱللَّهِ ۗ وَكَانَ ٱللَّهُ عَلِيمًا حَكِيمًۭا ﴿٩٢﴾
Na haiwi Muumini kumuuwa Muumini ila kwa kukosea. Na mwenye kumuuwa Muumini kwa kukosea basi amkomboe mtumwa aliye Muumini, na atoe diya kuwapa jamaa za maiti, isipo kuwa waache wenyewe kuwa ni sadaka. Na akiwa ni jamaa wa maadui zenu, hali yeye ni Muumini, basi ni kumkomboa mtumwa aliye Muumini. Na akiwa ni miongoni wa watu ambao pana ahadi baina yenu na wao basi wapewe diya watu wake na akombolewe mtumwa Muumini. Na asiye pata, basi afunge miezi miwili mfululizo, kuwa ni toba kwa Mwenyezi Mungu. Na Mwenyezi Mungu ni Mjuzi na Mwenye hikima.
۞ إِنَّمَا ٱلصَّدَقَٰتُ لِلْفُقَرَآءِ وَٱلْمَسَٰكِينِ وَٱلْعَٰمِلِينَ عَلَيْهَا وَٱلْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ وَفِى ٱلرِّقَابِ وَٱلْغَٰرِمِينَ وَفِى سَبِيلِ ٱللَّهِ وَٱبْنِ ٱلسَّبِيلِ ۖ فَرِيضَةًۭ مِّنَ ٱللَّهِ ۗ وَٱللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌۭ ﴿٦٠﴾
Wa kupewa sadaka ni mafakiri, na masikini, na wanao zitumikia, na wa kutiwa nguvu nyoyo zao, na katika kukomboa watumwa, na wenye madeni, na katika Njia ya Mwenyezi Mungu, na wasafiri. Huu ni waajibu ulio faridhiwa na Mwenyezi Mungu. Na Mwenyezi Mungu ni Mwenye kujua Mwenye hikima.
Vyanzo
Hadithi na simulizi zilizo nyuma ya jibu hili. Fungua nambari ili kuisoma kwenye sunnah.com.
- Sahih al-Bukhari 30 Sahihi, imekubaliwa na wanazuoni wa hadithi
Tafadhali zingatia
Jibu hili linafuata uelewa wa kawaida wa Ahlus-Sunna na ni mafunzo ya jumla, si fatwa. Pale Waislamu wanapotofautiana, jibu linasema hivyo. Una swali lako mwenyewe? Tuandikie.