قبله چیست
خدا به پیامبر ﷺ و مؤمنان فرمان داد در نماز، هر جا که هستند، روی خود را به سوی مسجدالحرام بگردانند (قرآن ۲:۱۴۴). کعبه کانون این جهت است. مسلمانان سراسر جهان گرد آن حلقه می‌زنند.
رو به قبله ایستادن برای کسی که بتواند، شرط نماز است. این جهت در کارهای دیگری مانند خاک‌سپاری مردگان هم به کار می‌رود.
خوب است قبلهٔ خانه، محل کار و جاهایی را که بیشتر در آن‌ها نماز می‌خوانید بیاموزید.
جهت چگونه به دست می‌آید
زمین گرد است، پس کوتاه‌ترین مسیر میان دو مکان منحنی‌ای است به نام دایرهٔ عظیمه. جهت قبله آغاز مسیر دایرهٔ عظیمه از مکان شما تا کعبه است.
محاسبه از عرض و طول جغرافیایی مکان شما و کعبه استفاده میکند. نتیجه زاویه‌ای است که از شمال حقیقی اندازه گرفته می‌شود. عقربهٔ قطب‌نما به شمال مغناطیسی اشاره میکند که دقیقاً با شمال حقیقی یکی نیست. این تفاوت انحراف مغناطیسی نام دارد و از جایی به جای دیگر فرق میکند.
استفادهٔ درست از قطب‌نمای گوشی
اگر با دقت به کار ببرید، گوشی می‌تواند جهت خوبی بدهد.
- گوشی را صاف و دور از بدن نگه دارید.
- از اشیای فلزی، بلندگوها، آهن‌رباها، بدنهٔ خودرو و دستگاه‌های برقی بزرگ دور بمانید.
- قاب یا پایهٔ مغناطیسی گوشی را بردارید.
- قطب‌نما را کالیبره کنید. بسیاری از گوشی‌ها از شما می‌خواهند آن را به شکل عدد هشت بچرخانید.
- نتیجه را در دو یا سه نقطه بررسی کنید و با مسجد یا نقشهٔ نزدیک مقایسه کنید.
- موقعیت‌یاب را روشن کنید تا گوشی بداند کجا هستید.
اگر قبله را نیافتید
گاهی نه قطب‌نما دارید، نه آنتن، و نه کسی که از او بپرسید. در این حالت علما میگویند باید صادقانه تلاش کنید و رو به جهتی نماز بخوانید که گمان می‌کنید به قبله نزدیک‌تر است. این تلاش اجتهاد نام دارد. به نشانه‌هایی مانند جهت مسجد محل، خورشید یا نقشه‌ای که به یاد دارید توجه کنید.
اگر واقعاً تلاش کرده باشید، بیشتر علما میگویند نمازتان درست است، حتی اگر بعداً بفهمید جهت اندکی اشتباه بوده است. خدا هیچ کس را بیش از توانش تکلیف نمی‌کند (قرآن ۲:۲۸۶).
در هواپیما یا هنگام سفر
در هواپیما، قطار یا اتوبوس، در آغاز نماز تا جایی که می‌توانید رو به قبله بایستید. اگر وسیله بچرخد و نتوانید با آن بچرخید، علما میگویند می‌توانید به همان حال که توان دارید ادامه دهید. برخی علما دربارهٔ نمازهای واجب روی وسیلهٔ در حال حرکت نظرهای دیگری دارند، پس اگر امکانش هست از یک عالم آگاه بپرسید.
دربارهٔ نمازهای مستحب روی مرکب، روایت شده که پیامبر ﷺ رو به جهتی نماز می‌خواند که چارپایش به آن سو می‌رفت (صحیح بخاری و صحیح مسلم).
اطلاعات عمومی برای آموختن است و فتوا نیست. برای وضعیت خودتان از یک عالم صاحب‌نظر بپرسید.
منابع
- قرآن ۲:۱۴۴
- قرآن ۲:۲۸۶
- صحیح بخاری (کتاب نماز)
- صحیح مسلم (کتاب نماز مسافران)