زکات چیست
زکات به معنای پاکی و رشد است. عبادتی است و تکلیفی، نه فقط بخششی نیک. خدا در آیه‌های بسیار آن را همراه با نماز یاد می‌کند، مثلاً قرآن ۲:۴۳.
پیامبر محمد ﷺ آموخت که اسلام بر پنج رکن بنا شده و زکات یکی از آن‌هاست. قرآن ۵۱:۱۹ سهم نیازمندان را حقی در دارایی مؤمنان وصف می‌کند، پس لطف و منت نیست.
زکات دارایی بخشنده و دل او را از آز پاک می‌کند. همچنین به نیازمندان یاری می‌رساند.
چه کسانی باید بپردازند
زکات بر دارایی‌ای واجب است که مالک آن هستید و می‌توانید به کار ببرید. سال قمری اندکی کوتاه‌تر از سال خورشیدی است، پس تاریخ زکات شما هر سال در تقویم خورشیدی حدود یازده روز زودتر می‌شود.
اگر هر سه نکته درست باشد باید زکات بپردازید.
- مسلمان باشید.
- دارایی‌ای بالاتر از نصاب داشته باشید.
- آن دارایی را یک سال کامل قمری نگه داشته باشید.
نصاب معمولاً برابر ارزش ۸۵ گرم طلا یا ۵۹۵ گرم نقره گفته می‌شود. علما دربارهٔ اینکه کدام را مبنا قرار دهند اختلاف دارند. ارزش نقره کمتر است، پس افراد بیشتری باید بپردازند. ارزش طلا بیشتر است. از یک عالم مورد اعتماد یا مرجع زکات بپرسید از کدام پیروی می‌کنند و قیمت روز را بررسی کنید.
چقدر باید پرداخت
نرخ ۲٫۵ درصد، یعنی یک‌چهلم، از دارایی مشمول زکات شما در تاریخ زکات است. مثلاً اگر در آن تاریخ ۱۰٬۰۰۰ پس‌انداز دارید، زکات ۲۵۰ است. زکات از این انواع دارایی پرداخت می‌شود:
- پول نقد و پس‌انداز
- طلا و نقره
- کالاهایی که برای تجارت نگه می‌دارید
محصولات کشاورزی و دام قواعد ویژهٔ خود را دارند، پس دربارهٔ آن‌ها از یک عالم بپرسید.
آنچه مشمول زکات نیست
برای خانه‌ای که در آن زندگی می‌کنید زکات نمی‌دهید. همچنین برای وسایل مصرف شخصی مانند لباس، اثاثیه و خودرویی که برای نیازهای خود به کار می‌برید زکات نمی‌دهید.
علما دربارهٔ زیورآلات طلایی که برای استفادهٔ شخصی پوشیده می‌شود اختلاف دارند. یک عالم آگاه محل میتواند راهنمایی‌تان کند.
چه کسانی می‌توانند زکات بگیرند
قرآن ۹:۶۰ هشت گروه را نام می‌برد که می‌توانند زکات بگیرند.
- فقیران
- مسکینان
- کسانی که زکات را گرد می‌آورند و توزیع می‌کنند
- کسانی که دلشان به دست آورده می‌شود
- کسانی که بردگان یا اسیران را آزاد می‌کنند
- بدهکاران
- در راه خدا
- مسافر درمانده
علما عموماً می‌گویند زکات خود را به پدر و مادر یا فرزندانتان ندهید، چون از پیش باید خرجشان را بدهید.
چه زمانی بپردازیم
وقتی سال قمری‌تان کامل شد بپردازید. خوب است هر سال یک تاریخ ثابت برای زکات برگزینید و همان روز محاسبه کنید. بی‌دلیل به تأخیر نیندازید.
بسیاری از مسلمانان رمضان را تاریخ خود قرار می‌دهند، چون پاداش در آن ماه بیشتر است. اگر از پیش برنامه‌ریزی کنید این اشکالی ندارد.
زکات را با نیتی صادقانه بدهید و گیرنده را کوچک نشمارید. خدا می‌داند چه می‌دهید و چرا می‌دهید.
اطلاعات عمومی برای آموختن است و فتوا نیست. برای وضعیت خودتان از یک عالم صاحب‌نظر بپرسید.
منابع
- قرآن ۲:۴۳
- قرآن ۹:۶۰
- صحیح بخاری (کتاب زکات)
- صحیح مسلم (کتاب زکات)